Zeytindağı
Kitabı İle İlgili Klasik Sorular Ve Cevapları
1) Yazarın Enver Paşa’ya yönelik eleştirisini metinden hareketle açıklayınız. Bu eleştirinin tarihsel sonuçlarla bağlantısını kurunuz.
Cevap:
Yazar, Enver Paşa’yı “diktatör” olarak nitelendirmektedir. Ona göre Türkiye’nin
kurtuluşu yalnızca Alman zaferine bağlı değildir; aynı zamanda Enver Paşa’dan
kurtulmak da gerekmektedir. Bu ifade, Enver Paşa’nın kararlarının ülkeyi savaşa
sürüklediği ve Osmanlı’nın yıkımında etkili olduğu düşüncesini yansıtır.
Tarihsel olarak Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’ndan yenik çıkması ve
imparatorluğun dağılması, yazarın bu eleştirisini destekler niteliktedir.
2) Metinde Kudüs ve Medine’nin tasvir ediliş biçimini karşılaştırınız. Yazar bu betimlemelerle neyi eleştirmektedir?
Cevap:
Medine, dinin ticarete dönüştürüldüğü bir yer olarak tasvir edilir. Peygamber
kabri etrafında dini değerlerin maddi kazanca dönüştürülmesi eleştirilir. Kudüs
ise “dini oyunlaştırmış bir garp tiyatrosu” olarak anlatılır; burada din adeta
bir gösteriye dönüşmüştür. Yazar her iki şehirde de dinin özünden
uzaklaştırıldığını, çıkar ve gösteri aracı haline getirildiğini eleştirmektedir.
Bu yaklaşım, dinin samimi inançtan uzaklaştırılarak araçsallaştırılmasına karşı
bir tavırdır.
3) Metne göre Osmanlı Devleti’nin Arap coğrafyasındaki yönetim anlayışını değerlendiriniz.
Cevap:
Metinde Osmanlı Devleti’nin Arap topraklarında halktan kopuk bir yönetim
anlayışı sergilediği belirtilir. Bürokrasi büyük ölçüde Araplaşmış ya da yarı
Arap unsurlardan oluşmaktadır. Osmanlı’nın bu bölgelerde adeta “ücretsiz tarla
ve sokak bekçisi” gibi davrandığı ifade edilerek merkezi otoritenin zayıflığı
ve yönetim sorunları eleştirilir. Bu durum, imparatorluğun çözülme sürecindeki
yapısal problemlerine işaret etmektedir.
4) Yazarın Cemal Paşa hakkındaki düşüncelerini açıklayınız. “Enver yerine Cemal Harbiye Nazırı olsaydı…” ifadesini yorumlayınız.
Cevap:
Yazar Cemal Paşa’yı tamamen olumlu bir figür olarak sunmaz; Suriye’de
uyguladığı sert tedhiş politikasını da eleştirir. Ancak Enver Paşa’ya kıyasla
daha temkinli ve farklı bir siyaset izleyebileceğini düşünmektedir. “Enver
yerine Cemal Harbiye Nazırı olsaydı, Birinci Dünya Harbi’ne girmezdik” ifadesi,
savaş kararının yanlış olduğu ve alternatif bir liderlikle bu felaketin
önlenebileceği düşüncesini yansıtır. Bu yorum, dönemin lider kadrosuna yönelik
eleştirel bir bakış açısıdır.
5) Metinde Mustafa Kemal’in diğer liderlerden farkı nasıl ortaya konmuştur?
Cevap:
Mustafa Kemal, İngiliz ilerleyişini durdurabilen tek kumandan olarak gösterilmiştir.
Ayrıca Büyük Harbe karşı olması onun ileri görüşlü ve “kafa ve sanat adamı”
olduğunu; Kurtuluş Savaşı’nı bırakmaması ise “vatan adamı” olduğunu
göstermektedir. Diğer liderler siyasi entrikalar ve yanlış kararlarla
eleştirilirken, Mustafa Kemal akılcı, bilimsel ve milli bir lider olarak
yüceltilmiştir.
6) Metindeki “İlim ve vatan adamı olunuz.” sözü metnin ana fikrini nasıl yansıtmaktadır? Açıklayınız.
Cevap:
Yazar, ne yalnızca bilim insanı olmanın ne de yalnızca vatansever olmanın
yeterli olduğunu savunmaktadır. İkisi bir arada olmadıkça milletin kurtuluşu
mümkün değildir. Osmanlı’nın yıkılış sürecinde akılcı ve bilimsel düşüncenin
eksikliği ile yanlış siyasi kararlar eleştirilirken, Kurtuluş Savaşı’nda
Mustafa Kemal’in hem bilimsel hem milli yönü sayesinde başarıya ulaşıldığı
vurgulanır. Bu söz metnin temel mesajını özetlemektedir.
7) Metinde savaş sürecinde İstanbul’daki zihniyet yapısı nasıl betimlenmiştir? Bu durumun sonuçlarını yorumlayınız.
Cevap:
İstanbul’da “Rus düşmanlığı, Alman gücü, İngiliz yenilmezliği” düşüncesi
hâkimdir. Bu, dış güçlere aşırı odaklanan ve gerçekçi olmayan bir bakış açısını
gösterir. Böyle bir zihniyet, bağımsız karar verme yetisini zayıflatmış ve
Osmanlı’nın yanlış ittifaklara yönelmesine neden olmuştur. Sonuç olarak
imparatorluk savaştan yenik çıkmış ve dağılmıştır.
8) Yazarın anlatımında kişisel tanıklıkların tarih yazımı açısından önemi nedir?
Cevap:
Yazar olayları bizzat yaşamış bir kişi olarak aktarmaktadır. Bu durum metne hem
güvenilirlik hem de öznel bir bakış açısı kazandırır. Tanıklıklar dönemin
atmosferini, liderler arasındaki ilişkileri ve cephe gerisindeki psikolojiyi
anlamamıza yardımcı olur. Ancak kişisel yorumlar içerdiği için tamamen nesnel
değildir. Bu nedenle metin, tarihsel belge niteliği taşımakla birlikte yorumlu
bir hatırat özelliği göstermektedir.