Dolaptan
Temaşa Kitabı İle İlgili Klasik Sorular Ve Cevapları
1. Soru: Bu kitabın yazarı
kimdir?
Cevap: Kitabın yazarı Ahmet Mithat Efendi'dir.
2. Soru: "Dolaptan
Temaşa" adlı eser, bu yayımlanan baskıda hangi serinin bir parçasıdır ve
eseri günümüz Türkçesine uyarlayan kişi kimdir?
Cevap: "Dolaptan Temaşa",
"TÜRK EDEBiYATI KLASiKLERİ" dizisinin 14. kitabıdır. Eseri günümüz
Türkçesine uyarlayan kişi ise Ömer Aslan'dır.
3. Soru: Ahmet Mithat Efendi,
"Önsöz" bölümünde "Dolaptan Temaşa"yı "roman"
olarak nitelendirmemesi için ne gibi bir gerekçe sunmaktadır?
Cevap: Ahmet Mithat Efendi,
"Önsöz" bölümünde eseri "bir roman değildir" diye
nitelendirir. Bunun nedeni olarak, romanın hayali olması gerekirken, bu olayın
"gerçek bir olay" olduğunu belirtir ve eseri "sadece bir
macera" olarak tanımlar.
4. Soru: "Dolaptan
Temaşa"nın günümüz Türkçesine uyarlama sürecinde, yazarın üslubuna sadakat
ve dönemin kültürel unsurlarının korunması konusunda hangi prensipler
benimsenmiştir?
Cevap: Uyarlama sürecinde, okurun
eseri rahatlıkla anlaması ana hedef olarak belirlenmiş, ancak yazarın üslubuna
ve cümle yapısına olabildiğince sadık kalınmıştır. Ayrıca, döneme özgü gündelik
yaşam nesneleri, kıyafet isimleri, adetler, oyunlar, deyimler ve argo ifadeler
aynıyla korunmuş ve gerekli görüldüğünde dipnotlarla açıklanmıştır. Eserde
geçen alaturka saatler de günümüz saat sistemine dönüştürülmüştür.
5. Soru: "Dolaptan
Temaşa" eseri, eski İstanbul'a dair hangi sosyal mekanları ve toplumsal
grupları mercek altına alarak eleştirilerde bulunmaktadır?
Cevap: Eser, eski İstanbul'daki
mahalle kahvelerini, helva sohbetlerini ve bu sohbetlerdeki oyunları,
meyhaneleri ve buralardaki insan profillerini anlatırken zaman zaman
eleştirilerde bulunur. Ayrıca İstanbul'daki Yahudilerin yaşam tarzları, giyim kuşamları,
sosyal ve dini hayatlarındaki değişimler ile Müslümanlardaki Yahudi imajı
hakkında da bilgiler sunmaktadır.
6. Soru: Behram Ağa'nın helva
sohbetine davetli olduğu halde nasıl olup da Dilber Leyla'nın evine düştüğünü,
başlangıçtaki niyetinden itibaren açıklayınız.
Cevap: Behram Ağa, Kesmekaya'daki
bir helva sohbetine davetliydi. Yolda, Limon İskelesi'nde buluştuğu
arkadaşlarıyla Balat'ta bir Yahudi meyhanesine gitmeye karar verdiler.
Meyhanede arkadaşları ona "oyun ederek" yalnız bırakınca, Behram Ağa
da onlara bir ders vermek amacıyla Yahudiler tarafından tehlikeye uğramış gibi
görünme planı kurdu. Ancak Balat'tan Kesmekaya'ya giderken yolunu kaybeden,
yorgun ve korkmuş Behram Ağa, dinlenmek için bir duvara dayandığını zannettiği
yerde, aslında Dilber Leyla'nın kapısına dayanarak istemeden içeri girmiştir.
7. Soru: Zorlu Mustafa'nın eve
gelmesi üzerine Behram Ağa nereye saklanmak zorunda kalır ve bu saklanış Behram
Ağa üzerinde nasıl psikolojik etkiler bırakır?
Cevap: Zorlu Mustafa'nın gelişiyle
Behram Ağa, Leyla'nın tavsiyesi üzerine odadaki "yüklük" adı verilen,
yatak, yorgan gibi eşyaların konulduğu büyük yerli dolaba saklanır. Bu saklanış
Behram Ağa üzerinde büyük bir korku ve panik yaratır. Sadece canından değil,
namusundan da korkar ve içinde bulunduğu durumdan dolayı pişmanlık duyarak
evinden gece çıkmamaya "bin tövbe" eder. Zorlu Mustafa'nın dolaba
yaklaşması ve yaşanan cinayetler sırasında Behram Ağa'nın her an keşfedilme
korkusu, baygınlık geçirme noktasına gelmesi ve adeta eriyip bitmesi, bu
durumun psikolojik etkilerini gözler önüne serer.
8. Soru: Paşalı Ahmet Ağa'nın
evde işlediği iki cinayeti, kurbanları ve kullanılan silahı belirterek
anlatınız.
Cevap: Paşalı Ahmet Ağa, evde iki
cinayet işler. İlk kurbanı, eşi Leyla'nın yasak ilişkisi olduğu Yeniçeri Zorlu
Mustafa'dır. Ahmet Ağa, "sorani" adı verilen büyük ve eğri hançerini
kullanarak Mustafa'yı sol göğsünden bıçaklar, üç dört kaburga kemiğini birden
kırar ve Mustafa anında can verir. İkinci kurbanı ise eşi Dilber Leyla'dır.
Leyla'nın saçlarını sol eline dolayıp, aynı "sorani" ile ensesinden
vurarak, ikinci darbede kafasını vücudundan ayırır ve onu öldürür.
9. Soru: Paşalı Ahmet Ağa,
Behram Ağa'yı dolapta keşfettikten sonra ondan hangi şartlar altında bir yemin
almasını ister ve bu yemini neyin üzerine ettirir?
Cevap: Paşalı Ahmet Ağa, Behram
Ağa'dan bu gece meydana gelen cinayetleri kendisi hayatta olduğu sürece hiç
kimseye, eşine ve evlatlarına dahi söylemeyeceğine dair bir yemin etmesini
ister. Bu yemini, Behram Ağa'nın dinine, imanına, nikahına ve namusuna ettirir.
Ahmet Ağa, asıl korkusunun hükümetin pençesine düşmek değil, paşa dairelerinde
ve Osmanlılar arasında namusunun lekelenmesi olduğunu belirtir.
10. Soru: Ahmet Mithat
Efendi'nin yazarlık kariyeri ve felsefesi hakkında verilen bilgilere göre, onun
en belirgin yazarlık amacı ve eserlerinin karakteristik özelliği nedir?
Cevap: Ahmet Mithat Efendi'nin en
belirgin yazarlık amacı "halkı eğitmek"tir; o, yazıyı bu amaca hizmet
eden bir araç olarak görmüştür. Bu felsefesinden dolayı eserleri genellikle
ansiklopedik bilgilerle doludur ve yazar, okuyucuyla daima diyalog halindedir.