HECE VEZNİNE AİT ESASLAR

 


1. Hece vezninde, hecelerin ses bakımından zayıf ya da dolgun olmasına bakılmaz. Sadece bunların küme halinde sayısına bakılır.

2. Mısradaki hecelerin toplamına kalıp denir. Kalıp, mısranın ölçüsü demek olduğuna göre 11 heceli bir mısranın kalıbı 11’li, 7 heceli bir mısranın kalıbı 7’li diye söylenmelidir.

3. Hiçbir mısrada hece sayısı 16’yı geçmemelidir. Bugün (23) heceli mısralara seyrekte olsa rastlanmaktadır.

4. Ahengi insiyakî (coordination) zevkini tekrarlamak için her mısra belli noktalardan bölünür. Bunlara durak denir.

Dediler ki ıssız  /  kalan türbende

Vahşi güller açmış  /  görmeğe geldim

O cennet bağının  /  hâkine ben de

Hasretle yüzümü  /  sürmeğe geldim.

6                              5            =11

5. Her bölgü noktasında kelime bitmiş olmalı, duraklar kelime ortasına düşmemelidir. Böyle olmaz da,  kelimenin ortasında ve bitmeden duraklara ayrılacak olursa, bu hece vezninin kurallarına aykırı sayılır:

Kimse bilmez  /  nerdedir a  /  nın başı

Eksik olmaz   /  yalısının   /  savaşı

 

6. Durakları her mısrada değişen manzumeler vardır. Bu tip manzumelerin vezni duraksız sayılır:

İçimi titreten bir sestir her gün

Saat her çalışında tekrar eder:

“Ne yaptın tarlanı, nerde hasadın?

“Elin boş mu gireceksin geceye?

“Bir düşün… Yarıyı geçti ömrün.

“Gençlik böyledir işte, gelir gider,

“Ve kırılır sonra kolun kanadın,

“Koşarım pencereden pencereye!”

Cahit Sıtkı Tarancı

 

7. Genel olarak manzumelerin durak yerleri bugüne dek dört türlü buluna gelmiştir:

 

a)     Mısralar, baş taraftan dörder heceye ayrılır. Son bölümdeki heceler dörtten aşağıda

kalabilir:

 

Gözlerinin   /   yeşil rengi    /   deniz gibi   /   derindir

4                      4                      4                   3     =15

 

Bakışların   /   gülüp kaçan   /   deniz gibi   /   serindir

4                      4                        4                 3     =15

 

b)    Mısralar ortadan bölünür [Çift heceli kalıplar ise]:

 

Yâr yüreğim yâr   /   gör ki neler var

Bu halk içinde    /   bize güler var

5                            5               =10

 

Bir bahçe   /   yolunda

Kuyunun   /   solunda

Küçücük   /   çocuklar

Toprağı    /    oyuklar

3                   3   =6

 

 

 

 

c)     Mısralardaki heceler çift heceli kalıplar ise üç ya da dört eşit parçaya ayrılır:

 

Düşmanların   /   bizden almak   /   istediği

Topraklara   /   yâd ayakları   /   basmayacak.

4                       4                         4          = 12

 

Çıktım bugün   /   güzellerin   /   gözlerinde   /   seyahate,

Bu seyahat   /   bilmem nasıl   /   erecektir   /   nihayete.

4                       4                       4                   4         = 16

 

ç) Mısralardaki hece sayısı eşit olmadığı takdirde, baştaki bölüm sondaki bölümden bir fazla heceli kalmak suretiyle durak noktası saptanabilir:

 

 

 

 

 

Çemberimi   /   yel aldı

Etrafımı   /   sel aldı

Gözüm bakıp   /   dururken

Yârimi ah   /   el aldı

4                  3             = 7

 

 

Bir devdi O,   /   sanmayınız   /   cücedir,

Mağrur başı   /   Altay’lardan   /   yücedir,

“Osman Batur”   /   dilimizde   /   hecedir:

Akşam, sabah  /   gece, gündüz   /   her zaman!...

4                         4                       3            = 11

 

Cemal Oğuz Öcal

Bir akşamdı evimizde   /   ecel kanat germişti

Anneni bir cellât gibi   /   vurup yere sermişti

Ölüm ile pençeleşen   /   bir hayatın güneşi

Sekiz yıldan sonra dinmiş   /   nihayete ermişti.

8                                     7              = 15

                                                                                       Rıza Tevfik


 

Hece ölçüsünde bazen yukarıdaki manzumede olduğu gibi durakların büyük bölümleri içinde haberimiz olmadan küçük duraklar meydana gelir ki, bu hal, ahengi arttırma bakımından önemli biz özellik taşır. Kıtayı, bu bakımdan çözümlemeye tabi tutalım:

 

-1-

 

 

Bir akşamdı   /   evimizde

4                    4        =    8

 

Ecel kanat   /   germişti

4                  3          =     7

_________

15

 

 

 

 

 

-2-

 

 

Anneni bir   /   cellat gibi

4                     4          =     8

Vurup yere   /   sermişti

4                      3         =      7

_________

15

 

-3-

 

 

Ölüm ile   /   pençeleşen

4                  4             =     8

 

bir hayatın   /   güneşi         =     7

________

15

 

 

Sekiz yıldan   /   sonra dinmiş

4                          4         =    8

 

nihayete   /   ermişti

4                3                   =    7

__________

15

 

 

8. Türk edebiyatında en çok 7, 8, 11, 14 heceli kalıplar kullanılmıştır.

 

Mehrali CALP
UYARI: SİTEDE YAYINLANAN YAZILARIN BAŞKA SİTELERDE KULLANILMASI SUÇTUR. FİKİR VE SANAT ESERLERİNİ KORUMA KANUNU GEREĞİNCE YAZILARI KOPYALADIĞI TESPİT EDİLEN KİŞİLERLE İLGİLİ YASAL YOLLARA BAŞVURULACAKTIR!.. YAZILAR SİTEYE AKTİF LİNK VERİLEREK KOPYALANABİLİR.

Share :

Facebook Twitter Google+
0 Komentar untuk "HECE VEZNİNE AİT ESASLAR"

YORUMLARINIZI YORUMLAMA BİÇİMİNİ "ANONİM" SEÇEREK İSİM, MAİL ADRESİ VB. YAZMAK İLE UĞRAŞMADAN KOLAYCA YAYINLAYABİLİRSİNİZ. KÜÇÜK BİR TEŞEKKÜRÜN BİLE BİZİM İÇİN ÇOK ÖNEMLİ VE DEĞERLİ OLDUĞUNU UNUTMAYIN...

Back To Top